EHO SA Ronde 3

---

E staat voor Eye. Er zijn 4 onderdelen.

Hoe hoger de score, hoe gezonder het SO.

---

M staat voor Motoric. Er zijn 6 onderdelen.

Hoe hoger de score, hoe gezonder het SO.

---

V staat voor Verbal. Er zijn 5 onderdelen.

Hoe hoger de score, hoe gezonder het SO.

---

- Treat first what kills first (drm volgorde protocol)- Do no further harm

---

Stop, Adem, Denk & Doe

---

Vijf onderdelen:

1. Blijf bij slachtoffer 2. Contact houden met slachtoffer (fysiek/verbaal)
3. Protocol hardop doornemen
4. Familieleden/vrienden SO waarschuwen?
5. Omstanders op afstand houden

---

1. Veiligheid verzorgen2. Toestand slachtoffer beoordelen
3. Hulpdiensten waarschuwen
4. Eerste hulp verlenen tot hulpdiensten arriveren

---

(eerste onderdeel van Danger)

1. Gevaar voor jezelf
2. Gevaar voor omstanders
3. Gevaar voor slachtoffer

Als jijzelf en omstanders gewond zijn, dan kan je SO niet helpen.

---

Rautek noodgreep naar veilige plek.

---

1. Plek zelf kan gevaarlijk zijn -> Autosnelwegen, spoorwegen, etc. 2. Voorwerpen gevaarlijk in de buurt -> Elektriciteitskabels, messen, etc.
3. Gassen in afgesloten ruimte -> CO, CO2

---

Stabiele zijligging -> Ook al is er wervelletsel, want stabiele zijligging voorkomt doorslikken tong en de Airway gaat voor de C-spine.

---

- Kleine verwondingen (snijwonden, bijtwonden) - Hyperglycemie zonder stoornis in bewustzijn
- Bij twijfel of SEH benodigd (eerste astma aanval, lichte brandwond) -> SEH is dus stap verder dan huisarts

---

SEH 6 mogelijkheden:

- Verwondingen licht tot matig- Fracturen aan arm-pols gebied
- Distorsies, luxaties / peesletsel (RICE-verwondingen)
- Beten van mens/dier
- Oogletsel
- Luchtwegobstructie nacontrole

---

112 5 mogelijkheden:

1. Aandoeningen die ernstige ABC stoornis opleveren
2. HET / ander ernstig trauma
3. Wervelletsel
4. Fracturen belangrijke gebieden, zoals bekken, benen, schedel of ribben
5. Vergiftigingen

---

Volgens MIST protocol:

1. Mechanism of injury
2. Injuries found and suspected
3. Signs (ABCD)
4. Treatment given

---

1. Zwangere vrouw/kind2. Ongevalsmechanisme
3. Aard en ernst van verwondingen
4. Locatie slachtoffer

5. Slachtoffer aantal en leeftijd

EB) ZOALS -> Niet verwarren met MIST, dat je moet doen als hulpverleners irl zijn aangekomen on site.

---

-Danger-Response
-Shout for help

-Airway & C-spine
-Breathing
-Circulation
-Disability 1 & 2
-Exposure (Niet verwarren met Events/Environments van SAMPLE) -> Expose DRS ABCDE

---

- Wervelletsel - Slagaderlijke bloeding
- Brandwonden

EB) Wajow Sexy Bitch

---

3 stappen:

1. Let op gevaar voor jezelf, omstanders en slachtoffers
2. Zorg voor veilige situatie
3. Ongevalsmechanisme?

---

Drie stappen:

1. Voorstellen (ogen open?)
2. Ongevalsmechanisme uitvragen
3. Pijn & Klachten

---

Twee stappen:

1. Schud schouders lengterichting
2. Bel 112 (luidspreker) -> evt bij 'Shout For Help' door iemand anders laten doen.

---

BIJ:
1. Spreek specifieke mensen aan -> Ter ondersteuning, hoeft niets te doen

BUI:
1. Spreek specifieke mensen aan
2. 112 bellen
3. AED halen

Evt iemand hulpdiensten opvangen aan einde van de straat.

---

Vier stappen:

1. Luchtweg vrij (hoesten/praten mogelijk)
2. Luchtweg bedreigd (bijgeluiden)
3. Mond vrijmaken (laat SO zelf doen)
----
4. C-spine wervelletsel uitvragen (hoort dus eig niet bij airway, wel bij airway & c-spine)

---

Twee stappen:

1. Chinlift (geen wervelletsel) / Jawthrust (wel wervelletsel)
---
2. Nekstabilisatie bij wervelletsel (eigenlijk bij C-spine)

---

Drie gevallen bij C-spine:

1. Ongevalsmechanisme wervelletsel (bijv. HET) 2. Pijn in nek/rug
3. Parese/Paralyse, tintelingen of dof gevoel

---

1. BADBV 2. HAP uitsluiten

-----

*BADBV:
- Bijgeluiden (inspiratoir/inspiratoir piepen)
- Ademfrequentie (12-20 keer/min)
- Diepte

- Borst-buikademhaling
- Verwondingen thorax

*HAP
- Hyperventilatie (tintelingen rond mond)
- Astma (expiratoir piepen, 'EA sports')
- Pneumothorax/Fladderthorax (zuigende borstwond)

---

3 stappen:

1. 10 seconden kijken, voelen, luisteren
2. HAP uitsluiten
3. Reanimeren (indien afwijkende ademhaling; bcs indicatie van afwijkende circulatie)

---

1. WondDRUKverband aanleggen bij slagaderlijke/heftig veneuze bloeding -> Ander verband doe je bij 'Exposure'
2. Pols controleren (frequentie, kracht & regelmaat)
3. Huid controleren op shock (kleur, temperatuur & vochtigheid)
4. Capillaire Refill controleren op shock (5 sec sternum indrukken, moet binnen 2 sec terug)

5. AP/MI/Inwendige Bloeding uitvragen (drukkende pijn op de borst, tijdens rust of niet?)

---

1. Reanimeren2. 112 bellen (door iemand anders)

---

Bij Pols controleer je drie dingen: 1. Frequentie pols -> 60-100 per minuut gemiddeld
2. Kracht
3. Regelmaat

---

Er zijn vijf stappen: 1. Ongevalsmechanisme nagaan (bijv. hypovolemische shock bij stuur in buik)

2. Hartslag controleren (snelle, weke pols)
3. Huid controleren (kleur, temperatuur & vochtigheid)
4. Capillary refill controleren (vertraagd)

5. 112 bellen indien teken van shock

---

Disability 1 vraag je uit in drie gevallen: - Kracht op hoofd/nek ingewerkt
- HET
- Hoofd-hersenletsel

---

1. EMV/AVPU controleren2. Vraag bewusteloosheid uit
3. PR uitvragen
4. BABBU onderzoeken

Eigenlijk gewoon heel Disability 1 dus.

---

* FAST test* Veranderd/verminderd bewustzijn uitvragen -> adhv 'Sommige Ezels Doen Wel Iets'

---

Opnieuw beginnen met het protocol van vooraf aan bij slachtoffer 'buiten bewustzijn'.

---

Exposure bestaat uit drie onderdelen:
1. Hypothermie/Hyperthermie voorkomen
2. SAMPLE uitvragen
3. A KUT uitvragen

---

A KUT:

- Abnormaliteiten lichaam (bijv botbreuk; arm rare positie)
- Kleur van de huid
- Urineverlies
- Temperatuur

---

SAMPLE:

- Symptoms (niet verwarren met 'Signs' van MIST) -> 'Heeft u nog andere klachten? Heeft u nog ergens pijn?'
- Allergies
- Medication
- Past Illness
- Last Meal
- Events/Environments (niet verwarren met 'Exposure' van DRS. ACBDE; je EXPOSED alle dokters)

---

Vier stappen bij slachtoffer BUI bij Disability/Exposure:

1. EMV/AVPU scoren2. 'Sommige Ezels Doen Wel Iets' controleren zover mogelijk
3. Hypothermie/Hyperthermie voorkomen.
4. A KUT inspectie

---

Twee stappen:

1. ABC controleren -> Bij problemen 112 en reanimeren

2. Blijf in gesprek met slachtoffer -> Kalmeer SO

---

Drie stappen:

1. Nekstabilisatie vasthouden
2. ABC controleren -> Bij problemen 112 en reanimeren
3. Blijf in gesprek met slachtoffer -> Om SO gerust te stellen

Let erop dat je, vanwege het wervelletsel, GEEN bewegingen laat uitvoeren door het SO.

Monitoring BIJ met/zonder wervelletsel zijn dus vrijwel hetzelfde, maar bij wel wervelletsel moet je de nekstabilisatie gewoon vasthouden.

---

Op de buik kan je de ademhalingvan een bewusteloos slachtoffer niet controleren, daarom moet je SO op de rug leggen.

Bij ongevalsslachtoffer hoef je niet om te draaien, tenzij er twijfel is over de ABC.

---

Twee stappen:

(1. EVT Jawthrust doen bij wervelletsel)
2. Response + ABC controleren elke minuut -> Probeer slachtoffer dus wakker te krijgen, naast ABC controle.

Indien slachtoffer wakker wordt moet je weer opnieuw beginnen met protocol.

---

Drie oorzaken van Asfyxie (Verstikking):

- Corpus Alienum
- Zwelling van weke delen (tong / slijmvliezen bijv.)
- Vloeistof in luchtpijp

---

Bewusteloos -> Na enkele seconden tot minutenSchade -> Na 4 minuten krijg je onherstelbare schade

---

- Hoesten of ademhalen wel mogelijk

- Inspiratoire Stridor
- Rochelende ademhaling (water rochelen)
- Cyanotische / Rode kleur

HIRC

---

- Praten of hoesten NIET mogelijk

- Cyanotische/rode kleur

---

Luchtweg moet ASAP veiliggesteld worden.

Corpus Alienum (subprotocol)--> Eerst laten hoesten/praten, daarna rugstoten, daarna buikstoten.

Algemene oplossing bewusteloos: --> Stabiele zijligging, Chinlift, Jawthrust

Anafylactische reactie --> EpiPen

---

Bij bewustzijnsverlies.

---

Na volledige obstructie moet je voor controle naar de SEH gaan. -> Vaak blijft er iets achter in de luchtwegen wat later voor complicaties kan zorgen. Ook kan je bij buikstoten interne schade verwachten.

---

Chinlift: Luchtweg vrijmaken bij bewusteloos SO zonder wervelletsel
Jaw Thrust: Luchtweg vrijmaken bij bewusteloos SO met wervelletsel -> Bij jawthrust hoef je de nek niet te bewegen.

---

Alle 'energetische trauma' wat niet een Hoog Energetisch Trauma (HET) is, is automatisch een Laag Energetisch Trauma (LET).
Kenmerken HET: 1. Val van hoogte (2-3 maal eigen lengte SO)
2. Aanrijding in voertuig >45 km/h
3. Aanrijding voertuig met fietser/motor > 35km/h
4. Aanrijding voertuig met voetganger >10km/h

---

Ruggenmergletsel dat leidt tot uitval van neurologische functie. -> Dus bijv. tintelingen of gevoelsverlies.

---

Gedeeltelijke dwarslaesie: Alleen een deel van de ruggenmerg functies is aangedaan (bijv. alleen motorisch, alleen gnostisch of alleen vitaal) Complete dwarslaesie: Complete uitval van ruggenmerg functies (motorisch, gnostisch en vitaal tegelijk)

---

Vier kenmerken van cervicaal letsel:

- Pijn in nek
- Uitstralende pijn
- Sensibiliteitsstoornissen (tintelingen of verminderd gevoel)
- Parese (verlamming) van extremiteiten

PUSP

---

Drie kenmerken van thoracaal en lumbaal letsel:

- Pijn lokaal rond ruggenwervels
- Uitstralende pijn
- Sensibiliteitsstoornissen (tintelingen of verminderd gevoel)

PUS

---

Complete uitval van alle ruggenmerg functies onder de laesie. Uit zich op vier manieren:

1. Gevoelloosheid distaal aan beschadiging
2. Verlamming distaal aan beschadiging
3. Incontinentie / Urineretentie
4. Pijn in nek/rug rond laesie

EB) Give Volledige Incontinentie Please

---

D. -> Ongevalsmechanisme nagaan R. -> Uitvragen wervelletsel (ongevalsmechanisme, pijn in nek, tintelingen, etc.)
Voorrangshandelingen -> SO instrueren niet te bewegen
S. -> Laat omstander helpen, evt jawthrust & nekstabilisatie laten doen bij 'Airway & C-spine'

A. -> 112 BELLEN! -> Jaw thrust (alleen bij SO BUI) & nekstabilisatie
BC. -> Gwn controleren, niets bijzonders.
D. -> Disability 1 onderzoeken
E. -> Gwn controleren, niets bijzonders.

---

Maak duidelijk dat SO niet mag bewegen. Als hoofd in scheve positie is gevonden, dan stabiliseer je in dezelfde scheve houding.

---

- Dyspneu
- Expiratoir piepen - Strak gevoel op de borst (s' nachts erger)
- Hoesten

EB) Ik kan niet meer DESHen want ik heb astma

---

Naast Astma Bronchiale zijn er vier aandoeningen op de DD: (eronder staan kenmerken die niet overeenkomen met Astma Bronchiale)

*Astma Cardiale
- Gepaard met hoge leeftijd en cardiale klachten.

*Aspiratie (verstikking)
- Corpus Alienum gaat gepaard met inspiratoirpiepen, astma met expiratoirpiepen. Ook kan je asymmetrische thoraxbeweging verwachten als corpus alienum doorschiet naar een hoofdbronchus. Ook Slikstoornissen / Refluxkan leiden tot aspiratie.

* Paniekaanval met hyperventilatie
- Gepaard met tintelingen en jeukrond mond en handen, stekende pijn op borst (niet drukkend zoals bij AP/MI) & snelle pols.

* Externe opstructie

- Gepaard met inspiratoire stridor, want obstructie hoog in de luchtwegen. Ook gepaard met anafylaxie (heftig allergische reactie).

---

Ervan uitgaand dat je Astma Bronchiale heb geconstateerd bij 'Breathing' ga je door naar het volgende subprotocol:

1. SO in halfzittende houding & SO geruststellen

2,1. Bij SO in ademnood -> Waardschuw 112 status astmaticus & medicatie laten innemen

2,2. Bij SO niet in ademnood -> Medicatie laten innemen (Niet aanwezig? Dan huisarts of SEH bellen)

---

Drie kenmerken:

1. Ernstige dyspneu / Expiratoire Stilte (geen energie meer, SO bijna dood)
2. Volzinnen maken lukt niet
3. Angst

---

1. 112 bellen2. Medicatie laten innemen

---

Drie mainkenmerken van hyperventilate zijn:

- Tintelingen/Jeuk rond mond en handen
- Stekende pijn op de borst (niet drukkend zoals bij AP/MI)
- Handspasme (Main D'accoucheur; door verlaagd CO2 en Calcium

Overige kenmerken:
Hartkloppingen, transpiratie, duizeligheid en misselijkheid.

---

Naast Hyperventilatie zijn er vier aandoeningen op de DD: (eronder staan kenmerken die niet overeenkomen met Hyperventilatie)

*Acuut Coronair Syndroom / Angina Pectoris (AP)
- Drukkende pijn op de borst, ipv stekende pijn. Ook vaak bekend met hartziekten. Verder last van uistralende pijn naar linkerarm, hals of kaak. Pijn neemt toe bij inspanning.

*Astma Bronchiale
- Strak gevoel om de borst, expiratoir piepen en hoesten. -> Bij hyperventilatie heb je stekende pijn op borst, maar GEEN strak gevoel.

*Ander onderliggende lijden
- Hyperventilatie ontstaat als compensatoir mechanisme op fysiologische oorzaken zoals DM / Longembolie. In dit geval moet je dus NIET de hyperventilatie tegengaan, want dit is noodzakelijk om te overleven.

*Drugsintoxicatie
- Door Cocaïne/ Speed kan je ook sneller ademen. Dit gaat gepaard met Wijde pupillen, tandenknarsen (bruxisme) & euforisch gedrag.
____
____
AAAD

---

Ervan uitgaand dat je Hyperventilatie hebt vastgesteld bij 'Breathing' ga je door naar het volgende subprotocol:

1. Neem veroorzakende factoren weg (bijv. hyperventilatie door Justin Bieber concert -> Haal Justin Bieber weg)

2,1. Onderliggend lijden niet uitgesloten (bijv. DM/longembolie) -> Waarschuw huisarts/SEH

2,2. Onderliggend lijden wel uitgesloten -> Kalmeer SO, ademtherapie door meetellen / zakje ademen

Als SO bewusteloos raakt, dan moet je naar subprotocol syncope gaan.

---

Lucht in de borstholte (pleuraholte).

---

In drie gevallen is een pneumothorax levensbedreigend:

1. Spanning bouwt op (spanningspneumothorax)

2. Bilaterale pneumothorax.

3. Longaandoening bekend bij SO

EB) Spanningspneumothorax Blijkt Levensgevaarlijk

---

Vijf symptomen:

- Acute dyspneu
- Thoraxpijn eenzijdig
- Zuigende borstwond

- Schouderpijn
- Helderrood, schuimend bloed

EB) Alle Thoraxen Zijn Soms Helderrood

Merk op dat een enkelzijdige pneumothorax vaak geen klachten geeft, je kan best ademen met een enkele long.

---

Naast Pneumothorax zijn er twee aandoeningen op de DD: (eronder staan kenmerken die niet overeenkomen met Pneumothorax )

*Hematothorax
- Bloed uit rib- of longweefsel in pleuraholte(tegenover lucht bij pneumothorax). Als eerste hulpverlener is dit onderscheid niette maken.

*Spanningspneumothorax
- Standaard symptomen pneumothorax + opgezette halsvenenen trachea verschuift naar niet aangedane zijde. Ook staat een thoraxhelft omhoog.Verder kan obstructieve shockontstaan.

---

Valt relatief weinig aan te doen, maar kan wel:

- 112 bellen - Halfzittende houding

- evt Zuigende borstwond afplakken

Merk op dat je bewusteloos slachtoffer met pneumothorax op de Aangedane zijde laat liggen (tenzij corpus alienum uitsteekt). Als je SO op de gezonde zijde laat liggen, dan verstoor je die zijde met ademen. De aangedane zijde doet het toch al niet, dus laat die onder zitten.

---

Is minder gevaarlijk dan exogeen omdat er geen spanningspneumothorax ontstaat, dus:

- Eigen vervoer naar SEH --> 112 niet nodig

Merk op dat je bewusteloos slachtoffer met pneumothorax op de Aangedane zijde laat liggen (tenzij corpus alienum uitsteekt). Als je SO op de gezonde zijde laat liggen, dan verstoor je die zijde met ademen. De aangedane zijde doet het toch al niet, dus laat die onder zitten.

---

Plak het gaasje op de zuigende borstwond maar af aan driezijden, niet aan alle vier. Het is belangrijk dat de onderkant open blijft, want daardoor kan er wel lucht UIT de wond, maar niet lucht IN de wond. Zo verminder je dus de pneumothorax.

---

Door ventielwerking komt lucht wel naar binnen, maar gaat lucht niet naar buiten de thorax. -> Sterk verhoogde druk zorgt ervoor dat arteriën en vooral (de zwakkere) venen worden dichtgedrukt, waardoor de circulatie wordt verstoord. -> Ook kunnen het mediastinum en de trachea naar de niet aangedane zijde verschuiven, waardoor nog meer bloedvaten worden dichtgedrukt.

Dit leidt dus tot circulatieproblemen en evt obstructieve shock.

---

Normale klachten van pneumothorax (Alle Thoraxen Zijn Soms Helderrood) en verder:

- Opgezette halsvenen (vena cava superior wordt ingedrukt)
- Thoraxhelft aangedane zijde omhoog; beweegt niet mee met ademhaling
- Obstructieve shock mogelijk

OTO

---

Valt relatief weinig aan te doen, maar kan wel:

- 112 bellen - Halfzittende houding

- evt Zuigende borstwond afplakken

Zelfde als pneumothorax dus.

---

Fladderthorax heeft vier kenmerken:

- Paradoxale ademhaling (borst beweegt sommige plekken naar binnen, sommige naar buiten door gebroken ribben)
- Pijn
- Dyspneu
- Snelle, oppervlakkige ademhaling

---

Valt relatief weinig aan te doen, maar kan wel:

- 112 bellen - Halfzittende houding

Zelfde als pneumothorax dus.

Merk op dat een bewusteloos SO op zijn rug wordt gelegen bij fladderthorax ipv op zijn zij, want anders beschadig je de ribben verder.

---

Na 4 minuten heb je onherstelbare schade.

---

Pompwerking van het hart nabootsen.

---

30%

---

Frequentie: 100-120/min Verhouding: 30 compressies 2 beademingen
Diepte: 5-6 cm

---

Traag, onregelmatig en luidruchtig happende ademhaling -> Lijkt op een vis op het droge / heavy gesnurk. Gasping duidt op circulatieproblemen.

Bij gasping moet je reanimeren + 112 bellen

---

In geval van een circulatiestilstandof ademstilstand.Twee uitzonderingen waarbij je altijd moet reanimeren:

- Baby of kind -> Circulatiestilstand bijna altijd respiratoir en nooit cardiaal.
- Verdrinking -> Hypothermie van verdrinking zorgt voor vertraging van orgaanschade, dus je mag 'later beginnen' met reanimeren

---

Stoppen met reanimeren mag in vier gevallen:

1. SO komt bij bewustzijn en is ABC stabiel
2. Hulpverleners zeggen dat je mag stoppen
3. Vermoeidheid van reanimeerder
4. Niet-Reanimeren verklaring

---

Stoppen met reanimeren + protocol BIJ volgen vanaf begin

---

Tijdens analyse: Stoppen met compressies, SO niet aanraken (anders verstoor je analyse) -> Hou omstanders ook op afstand

Tijdens opladen: Controleer dat SO geen contact maakt met voorwerpen of mensen: 'Iedereen los!' -> Anders wordt schok niet goed overgegeven.

---

>40% van circulerend volume (>2000mL verloren)

Symptomen:
- Anurie (stoppen met plassen, want nieren krijgen geen bloed)
- Bewustzijnsverlies (brein krijgt geen bloed)
- Hartslag omhoog (ter compensatie weinig bloed in lichaam) -> Dus snelle & weke pols

Hiernaast heb je natuurlijk de algemene shock symptomen zoals koude klamme huid, vertraagde capillaire refill, etc. Alleen bij distributieve shock is dit tegengesteld.

---

Drie aanwijzingen van inwendige bloeding:

1. Verdacht ongevalsmechanisme (stuur in buik)
2. Pijn in thorax, buik of bekken
3. Verschijnselen hypovolemische shock

---

Sternum indrukken 5 seconden, binnen 2 seconden moet kleur weer terug zijn bij gezond persoon.

---

Natuurlijk normaal protocol volgen, maar in het bijzonder:

- Bij 'Voorrangshandelingen' wond stelpen + SO op de grond leggen (preventief voor syncope en shock)- Bij 'Circulation' wondDRUKverband toedienen+ 112 bellen.

---

Natuurlijk normaal protocol volgen, maar in het bijzonder:

- Bij 'Circulation' 112 bellen
____
Verder kan je niet veel doen bij een inwendige bloeding als eerstehulpverlener.

---

A. Brachialis (controleren of dit klopt)

---

Lage a. Brachialis, of anders a. Ulnaris / a. Radialis (controleren of dit klopt)

---

A. Femoralis (controleren of dit klopt)

---

Drie stappen voor amputatie:

1. Bloeding stelpen + SO op grond
2. WondDRUKverband aanleggen (evt tourniquet bij grotere wond) + 112 Bellen
3. Afgerukt lichaamsdeel in verband verpakken en daarna in plastic zakje zetten. -> Plaats dit zakje in ander zakje met ijs (Lichaamsdeel moet koud en droog blijven). Geef aan ambulance.

---

- Obstructieve shock
- Hypovolemische shock
- Cardiogene shock
- Distributieve shock

Algemeen mechanisme: Inadequate zuurstofvoorziening aan cellen en weefsels. -> Altijd 112 bellen en specifiek shock vermelden.

---

Tekort aan circulerend volume.

Ontstaat door bloedverlies (schotwond, steekwond, stomp trauma, inwendige bloeding) of door vochtverlies (niet-bloederig, dus veel braken; diarree; uitdroging; brandwonden).

---

Verminderde contractiliteit van het hart. Ter compensatie wordt vaatweerstand groter om bloeddruk te verhogen, maar hierdoor komt er extra druk op het hart om tegen deze weerstand in te pompen.

Ontstaat door Hartaandoeningen zoals Acuut Myocardinfarct, Hartspieraandoeningen, Hartontsteking, Ritmestoornissen, etc.

---

Obstructie in bloedsomloop, waardoor bloed niet verder kan stromen. Ook ontstaat er stuwingdirect voor de obstructie.

Ontstaat door Longembolie, Spanningspneumothorax & Harttamponade (bloed in pericard van hart).

---

Verkeerde verdeling van bloed in het lichaam, maar wel genoeg vocht in totaal.

Oorzaken zijn Septische shock (infectie), Anafylactische shock (allergische aanval) of Neurogene shock (zenuwschade).

---

Algemene kenmerken (cardiogeen, obstructief & hypovolemisch):

- Pols snel en week, ademhaling versneld
- Huid klam, koud en bleek
- Capillaire refill vertraagd

Specifieke kenmerken:

- Opgezette halsvenen & dyspneu door longoedeem GECOMBINEERD met hartproblemen. -> Merk op dat deze kenmerken ook bij obstructief horen. Om het onderscheid te maken moet je dus ook hartproblemen herkennen bij SO. Heb je geen hartproblemen? Dan waarschijnlijk obstructieve shock.

---

Algemene kenmerken (cardiogeen, obstructief & hypovolemisch):

- Pols snel en week, ademhaling versneld
- Huid klam, koud en bleek
- Capillaire refill vertraagd

Specifieke kenmerken:

- Opgezette halsvenen & dyspneu door longoedeem ZONDER met hartproblemen. -> Merk op dat deze kenmerken ook bij cardiogeen horen. Echter heb je hier geen hartproblemen.

---

Specifieke kenmerken (Tegengesteld aan cardiogeen, obstructief & hypovolemisch):

- Pols snel en week, ademhaling versneld (deze wel hetzelfde als de rest)
- Huid droog, warm en rood
- Capillaire refill normaal / versneld

Bij distributieve shock heb je wel genoeg bloed, maar het wordt allemaal gebruikt om bijvoorbeeld een infectie te bestrijden (septisch) of gaat niet naar de vitale organen door verstoringen van het lichaam (anafylactisch / neurogeen). Daarom zijn de kenmerken van distributieve shock eigenlijk omgedraaid met die van de andere typen shock.

---

1. 112 bellen

2. Benen NIET omhoog (want anders meer druk op hart)
3. evt reanimeren

---

1. 112 bellen

2. Benen WEL omhoog, want daardoor meer bloed naar vitale organen vanuit benen -> NIET benen omhoog bij bekken-beenfractuur, wervelletsel of dwarslaesie; want dan maak je deze klachten erger.

3. evt Zuigende borstwond afplakken -> Oorzakelijke oplossing van de obstructieve shock

---

1. 112 bellen

2. Benen WEL omhoog, want daardoor meer bloed naar vitale organen vanuit benen -> NIET benen omhoog bij bekken-beenfractuur, wervelletsel of dwarslaesie; want dan maak je deze klachten erger.

3. evt Stelpen ernstige uitwendige bloeding

---

1. 112 bellen

2. Benen WEL omhoog, want daardoor meer bloed naar vitale organen vanuit benen -> NIET benen omhoog bij bekken-beenfractuur, wervelletsel of dwarslaesie; want dan maak je deze klachten erger.

3. evt EpiPen gebruiken (bij anafylactische shock)

---

4 mogelijkheden:
1) maagdarmkanaal
2) luchtwegen
3) huid of ogen
4) intraveneus

---

Let bij Disabilityop aspiratie door braken!____
Aspiratie= longontsteking door zure maaginhoud

---

1) Bijtend => mond spoelen met water (niet braken!) => Exposure2) Niet bijtend => schakel professionel hulp in (niet drinken en braken!)=> Exposure

EB: Als een hond bijt dan wilt hij water en als hij niet bijt dan wilt hij geen water.
Nooit braken, want aspiratie!!

---

Danger:Let op of er nog gas aanwezig is en zorg voor een goede ventilatieRSABC:reanimatie zonder beademing! -> Anders kan je zelf ook intoxicatie verwachten
D/E:Bel 112 (kleding uit en halfzittende houding bij benauwdheid)

---

D:Handschoenen (geen latex)RSABC
D/E:30 min spoelen en voorzichtig kleding weghalen + SEH

Let op! Bij grote oppervlaktes huid en bedreiging vitale functies => 112

---

Bel altijd 112 en let op eigen veiligheid (handschoenen)!

Let op overdraagbare aandoeningen en reactie op drugsgebruik!

---

Nooit drinken geven aan SO met shock. Hierdoor wordt het spijsverteringkanaal geactiveerd en gaat er bloed weg vanuit vitale organen hiernaartoe. Natuurlijk zijn de vitale organen belangrijker, dus daarom mag je geen drinken geven.

Wat je wel kan doen om eventuele dorst te stillen is de lippen van SO bevochtigen.

---

3 verschillen:

1. ACS klachten zijn vaak heviger dan die van AP
2. ACS (myocardinfarct) ontstaat WEL tijdens rust, AP niet. 3. Nitroglycerine helpt niet tegen ACS, maar helpt wel tegen AP

---

Er zijn vier symptomen van ACS (MI):

1. Drukkende pijn achter sternum, soms uitstralend naar armen; onderkaak; schouderbladen of bovenbuik. -> Niet verwarren met stekende pijn van hyperventilatie
2. Huid is vaak klam & bleek (want circulatie is verstoord)
3. Dyspneu (door pijn of door astma cardiale)

4. Last van algemene klachten als misselijkheid, braken, hevige transpiratie en doodsangst.

Merk op dat de klachten van AP en ACS vrijwel hetzelfde zijn, maar van ACS in sterkere mate.

---

Een stabiele angina pectoris verdwijnt in rust of na inname nitroglycerine. Bij een instabiele angina pectoris kan dit alijd ontstaan (ook in rust) en nitroglycerine helpt niet. -> Instabiele angina pectoris lijkt dus meer op myocard infarct.

Ook ontstaat een instabiele angina pectoris door een thrombus. AP ontstaat gewoon door vaatvernauwing net zoals MI.

---

AP en ACS gaan gepaard met drukkendepijn op de borst, maar hyperventilatie met stekendepijn op de borst.

Bij AP en ACS heb je GEEN tintelingen rond mond of hand, bij hyperventilatie heb je wel deze tintelingen rond mond of hand.

---

- Inspanning staken

- Nitroglycerine laten innemen

- Indien dit niet werkt, bel dan 112 voor ACS + SO in halfzittende houding.
- Rest van protocol afmaken

Merk op dat er door AP/ACS een ademhalingsstilstand kan ontstaan, dus in dat geval moet je reanimeren.

---

- 112 bellen- SO in halfzittende houding

- Rest van protocol afmaken

Merk op dat er door AP/ACS een ademhalingsstilstand kan ontstaan, dus in dat geval moet je reanimeren.

---

EMV score (Glascow Coma Scale) / AVPU methode

---

*Orthostatische syncope- Aanval korte tijd na overeind komen

*Vasovagale syncope
- Aanval bij heftige pijn of emotie

---

- Huid bleek/klam
- Gevoel van slapte
- Duizelig
- Geeuwen
- Hartkloppingen

HGDGH

---

- Kortdurend bewustzijnsverlies

- Huid bleek/klam (door verstoorde circulatie)

- Trekkingen (trekkingen zijn dus niet alleen bij epilepsie; echter zijn ze daar wel symmetrisch maar bij syncope niet)

---

Naast Syncope zijn er zes aandoeningen op de DD: (eronder staan kenmerken die niet overeenkomen met Syncope)

*Cardiaal
- Oorzaak is cardiaal door bijv. een hartritmestoornis. Bij syncope is de bloedtoevoer naar het brein verstoord, maar hier is de bloedtoevoer elders in het lichaam dus het probleem.

*Epilepsie
- Symmetrische trekkingen, Tongbeet en Incontinentie. Trekkingen zijn heviger en aanvallen duren langer dan bij syncope.

*Metabool
- Hypoglycemie bij insuline overschot DM kan ook zorgen voor flauwvallen. Dit gaat echter gepaard met andere kenmerken zoals honger; ongecoördineerd gedrag en hyperventilatie, welke allemaal niet bij syncope horen.

*Warmtecollaps
- Warmte zorgt voor perifere vasodilatatie, daardoor onvoldoende bloedtoevoer naar hersenen. Bij gewone syncope heb je koude bleke huid, maar bij warmte collaps heb je juist warme rode huid.

*Mictiecollaps
- Vindt uitsluitend plaats tijdens of direct na mictie.
____
*Breath holding spells
- Kleine kinderen houden hun adem zo lang in dat ze hun bewustzijn verliezen. Probleem ontstaat duidelijk door ademnood ipv verminderde bloedtoevoer naar brein zoals bij syncope.

---

- Hoofd tussen knieën -> Bevordert circulatie brein- Spieren aanspannen -> Bevordert circulatie brein
- Op de grond leggen SO -> Voorkomen hoofdstoten bij flauwvallen

---

Drie stappen voor syncope (niet dreigende syncope):

1. Kijk of SO reageert op schudden. Zo niet, ga naar protocol 'buiten bewustzijn'. Zo ja, ga naar stap 2.

2. Benen omhoog 10 min liggen -> Als SO niet beter is binnen 2 minuten, dan 112 bellen.

3. Oorzaak syncope achterhalen + Doorsturen SEH / Huisarts bij onduidelijke oorzaak.

Rest van protocol afmaken

---

De Glascow Coma Scale bestaat uit de EMV score, die gebruikt wordt om het bewustzijn te bepalen van een SO. Bestaat uit: - Eye
- Motor
- Verbal

---

8 of lager is comateus

---

AVPU methode is de simpele versie van de EMV score / Glascow Coma Scale om het bewustzijn te bepalen. Bestaat uit: - Alert
- Verbal
- Pain
- Unresponsive

---

Bij Matig/Ernstig Traumatisch Hersenletsel is de kans op complicaties of secundair hersenletsel groter dan bij LTH. De vijf concrete verschillen zijn:

1. LTH heeft een GCS (EMV) van 13-15; MTH/ETH heeft een GCS <13
2. LTH bewusteloosheid duurt max 15 min; MTH/ETH bewusteloosheid duur langer dan 15 min
3. LTH duur PTA max 24u; MTH/ETH duur PTA langer dan 24u
4. LTH kans op secundaire schadeklein; MTH/ETH kans op secundaire schade groot
5. LTH diffuse beschadiging hersenen; MTH/ETH ergere schade zoals coup-contrecoup letsel

---

Zes symptomen voor H/HL -> Niet verwarren met ALARMsymptomen van H/HL

1. Bewustzijnsveranderingen
2. Posttraumatische amnesie
3. Retrograde amnesie

4. Dof gevoel of tintelingen
5. Overgevoeligheid licht/geluid
6. Epileptisch insult na trauma

---

Alarmsymptomen zijn BABBU

1) Bloed/liqour uit oor of neus

2) Aniscorie (verschillende pupilgrootte)

3) Battle's sign (onder oor) & Brilhematoom (raccoon eyes)

4) Uitvalsverschijnselen zenuwen

---

Hoofd-/Hersenletsel protocol bestaat uit vier stappen met twee substappen.

1. Controleer vitale functies (ABC)

2,1. SO niet bij bewustzijn? -> Bel 112 + EMV bepalen
2,2. SO wel bij bewustzijn? -> Vraag H/HL uit + SO plat neerleggen (om schade te voorkomen mocht SO bewustzijn verliezen)

3. Onderzoeken LTH of MTH/ETH

4,1. LTH? -> Breng SO naar Huisarts/SEH, volg rest van protocol
4,2. MTH/ETH? -> Bel 112, volg rest van protocol.

---

Vier symptomen die horen bij schedelbasisfractuur.

- Bloed/Liquor uit neus of oor

- Brilhematoom

- Battle's sign
- Aangezichtsparese (gezichtsverlamming; door uitval n. Facialis)

Symptomen zijn dus de BBB van BABBU + aangezichtsparese

---

1. DRS. ABC voor wervelletsel volgen
2. Disability: Bel 112 + SO plat laten liggen + EMV score bepalen + Controleren vitale functies ABC

3. Exposure normaal volgen; let op wervelletsel

---

In principe zijn dus alleen die 4 acties bij disability belangrijk om te onthouden in dit geval, nekstabilisatie en jawthrust bijvoorbeeld is voor de hand liggend bij wervelletsel.

---

Arteria Meningea Media

Dit gaat gepaard met een Epiduraal Hematoom en 'They talk and die'.

---

Kenmerkend aan het interval is 'They talk and die'. 30% van de SO met een epiduraal hematoom is aanvankelijk compleet normaal en dan later vallen ze opeens dood neer.

Vier mogelijke kenmerken van epiduraal hematoom:

1. Bewusteloosheid
2. Pupil wijd en lichtstijf (aan kant van hematoom)
3. Verlamming contralateraal (vitale banen kruizen)
4. Vaak gepaard met schedelbasisfractuur.

---

1. DRS. ABC voor wervelletsel volgen
2. Disability: Bel 112 + SO plat laten liggen + EMV score bepalen + Controleren vitale functies ABC (Let ook op pupillen stijfheid)

3. Exposure normaal volgen; let op wervelletsel

---

In principe zijn dus alleen die 4 acties bij disability belangrijk om te onthouden in dit geval, nekstabilisatie en jawthrust bijvoorbeeld is voor de hand liggend bij wervelletsel. -> Epiduraal hematoom, Subduraal hematoom en Schedelbasisfractuur behandel je dus hetzelfde.

Let op dat je helmen niet verwijderd omdat dit wervelschade kan verergeren.

---

Kenmerkend aan het interval van een subduraal hematoom:
- Van dagen tot uren-> Klassiek voorbeeld is bejaarde die hoofd stoot aan kastje en in de loop van de dagen steeds suffer en verwarder wordt (dat is dus het dementeringsproces van subduraal hematoom)

Symptomen van subduraal hematoom zijn:

1. Plotselinge achteruitgang van neurologische / psychische functies (bij ouderen), vergelijkbaar met dementeringsproces.

2. Wisselend bewustzijn, somnolentie (moeheid) en hoofdpijn

3. Pupil wijd en lichtstijf + contralaterale verlamming lichaam (net zoals bij epiduraal hematoom)

4. Coma

---

1. DRS. ABC voor wervelletsel volgen
2. Disability: Bel 112 + SO plat laten liggen + EMV score bepalen + Controleren vitale functies ABC (Let ook op pupillen stijfheid)

3. Exposure normaal volgen; let op wervelletsel

---

In principe zijn dus alleen die 4 acties bij disability belangrijk om te onthouden in dit geval, nekstabilisatie en jawthrust bijvoorbeeld is voor de hand liggend bij wervelletsel. -> Epiduraal hematoom, Subduraal hematoom en Schedelbasisfractuur behandel je dus hetzelfde.

Let op dat je helmen niet verwijderd omdat dit wervelschade kan verergeren.

---

1. De plek van verwonding is anders (epidureel vs subduraal). 2. Epiduraal gaat gepaard met 'They talk and die', Subduraal gaat gepaard met plotseling dementeringsproces.
3. Epidurale klachten komen relatief snel, Subdurale klachten kunnen meerdere dagen duren.

---

Bloedig CVA (hersenbloeding) -> 20%
Onbloedig CVA (herseninfarct) -> 80%

Dus verhouding Bloeding: Onbloedig is 1:4

---

FAST test:

Face: Laat tanden zien -> Kijk of mond scheef hangt
Arms: Strek armen uit met ogen dicht, draai palmen omhoog -> Kijk of een arm zakt
Speech: Laat SO praten -> Luister of woorden raar klinken
Time: Hou tijd bij indien FAS positief

---

De vier mainkenmerken van CVA/TIA zijn:

1. Verlamming gezicht halfzijdig + verlamming arm/been (Face & Arms)
2. Moeite met spreken (afasie) / begrijpen wat er gezegd wordt (Speech)
3. Bewustzijn verstoord

4. Gezichtsvelduitval + Dwangstand van hoofd/ogen

---

Na een aantal uur tot 2 dagen => gastro-intestinale symptomen (braken, misselijk en buikpijn)

Let op! Na 4/5 dagen na ernstige intoxicatie => symptomen leverfalen (icterus, coma, stollingsstoornis)

---

DRSABC D/E:bel 112! Veel spoed door tijdsdruk.

Binnen 1 uur: maagspoeling mogelijk
Langer dan 1 uur: andere behandelingen met spoed

---

Kenmerken: verlaagde Hartfrequentie, Ademfrequentie, Lichaamstemperatuur en Spierspanning. -> HALS

Voorbeelden: Alcohol, GHB & Heroïne

EB: Verdovende middelen geven kenmerken in je HALS

---

Normale protocol! Maar let bij E op onderkoeling, stabiele zijligging en grondig LO. -> Let op onderkoeling, want alcohol zorgt voor vasodilatatie waardoor SO het warmt krijgt, maar in werkelijkheid niet warm is.

Schakel professionele hulp in bij bewusteloosheid en in het gevaar brengen van eigen leven of dat van anderen.

---

Kenmerken: verhoogde hartfrequentie, ademfrequentie, temperatuur, spierspanning & alertheid.

Middelen: XTC, Speed & Cocaïne

---

Tijd, werking en mate effect zijn 2x groter dan die van XTC => overdosering & hevige reactie (uitputting, hyperthermie en uitdroging)

PMMA: Stof met dezelfde werking als MDMA (XTC)

---

Het hart.Coronairspasmen => symptomen ACS en AP

---

Afhankelijk van het middel kan een stimulerend, verdovend of neutraal effect te zien zijn.

---

Motorische onrust, agressie en "dierlijk" gedrag.

Ook is er geen contact te maken met het SO en stopt hij niet bij overheersing of fixatie.

---

4 belangrijke punten:

1) eigen veiligheid voorop2) geen veroordelende houding aannemen
3) rust, ruimte en een comfortabele omgeving
4) SO wakker houden en verstikking voorkomen

---

-Algehele malaise-Misselijkheid/braken
-Duizeligheid
-Sufheid
-Afwijkende temperatuur
-Angst

Kenmerkend: ze leiden per definitie niet tot een acuut probleem

---

-Acute psychose-Opwindingsdelier
-Hart- en vaatstoornissen

-Luchtwegobstructie
-Bewusteloosheid
-Insult
-Hypo-/hyperthermie

Onthoud! Acute psychose, opwindingsdelier en hart-&vaatstoornissen
(dan heb je wel 3 belangrijke)

---

1) algemene handelingen belangrijk
2) direct alameren en handelen bij levensbedreigende situatie

3) kwart van de incidenten zijn mengintoxicaties

---

D:Veiligheid van jezelf extra belangrijk!RSABC
D/E:Waarschuw 112 bij hyperthermie, help met afkoelen.

Behandel uitputting en uitdroging als warmte-uitputting.

---

D:so naar koele, rustige plekRSABC
D/E:so kalmeren, haal bekende van so (comfort), laat so omgeving beschrijven.

Bij vermoeden op desoriëntatie => 112

---

1. DRS. ABC normaal volgen

2. Disability: 112 bellen (positieve FAST) + SO geruststellen
____
3. Exposure: Vraag altijd bloedverdunners/bloeddrukverlagers uit! (belangrijk, want hogere kans op complicaties) + normaal protocol afmaken

---

DRSABC:veiligheid en ruimte (voor politie en so)D:Bel 112

Response bij plotselinge bewusteloosheid!

---

1) brandwonden2) elektriciteitsletsel
3) bevriezing

---

1. Partiële aanval: Insult is focaal (plaatselijk op lichaam) met plaatselijke schokken (bijv. alleen gezicht)
2. Primair gegeneraliseerde aanval: Insult begint direct over gehele lichaam.
3. Secundair gegeneraliseerde aanval: Insult begint focaal, gaat daarna over naar gehele lichaam.

---

1) diepte van de wond2) uitgebreidheid van het aangetaste huidoppervlak

---

Vier kenmerken van een gegeneraliseerd tonisch (verkramping) clonisch (spierschokken) insult:

1. Bewusteloosheid; SO reageert niet
2. Trekkingen (symmetrisch) van armen en benen -> Verkrampingen en spierschokken
3. Tongbeet
4. Incontinentie

---

-Erytheem-Pijn (soms zwelling)
-forse zonneverbranding

Alleen epidermis aangedaan! Merk op dat eerstegraads brandwonden vrij vaak voorkomen en dus niet meetellen als je TVLO (regel van 9) gaat gebruiken.

---

Naast gegeneraliseerd tonisch-clonisch insult zijn er twee aandoeningen op de DD: (eronder staan kenmerken die niet overeenkomen met gegeneraliseerd tonisch-clonisch insult)

*Circulatiestilstand
- Bij circulatiestilstand zijn de andere vitale functies ABC aangedaan, bij een gegeneraliseerd tonisch-clonisch insult is dit niet zo.

*Syncope
- Bij syncope kunnen ook trekkingen ontstaan, maar deze zijn kortdurend & NIET symmetrisch, bij gegeneraliseerd tonisch-clonisch insult zijn de aanvallen langdurend en WEL symmetrisch

---

-erytheem-blaarvorming
-capillair refill wel aanwezig
-dermis niet aangedaan

Let op! EHBO'er mag capillair refill niet testen!!!

---

-Blaarvorming

-Capillair refill vertraagd/afwezig

-Dermis tot diep beschadigd

-Erytheem

---

1. Verwijder objecten uit omgeving SO, NIET bewegingen tegenhouden van SO

2,1. Wel Status Epilepticus? -> 112 bellen, daarna rest van protocol.

2,2. Niet Status Epilepticus? -> Stabiele zijligging + ABC controleren + Postictale verschijnselen opletten, daarna rest van protocol.

---

-Dieprood/witte kleur-Necrose
-Verkoling (soms)
-Geen pijn
-Capillair refill afwezig
-Subcutis aangedaan

---

In drie gevallen kan je een epileptische aanval omschrijven als status epilepticus (ernstigere vorm):

1. Aanval langer dan 5 min
2. Aanvallen komen achter elkaar
3. Bewusteloosheid langer dan 15 min

Merk op dat een aanval gevaarlijker is dan de bewusteloosheid, daarom mag de aanval ook maar korter duren dan de bewusteloosheid

---

112 bellen, daarna rest van protocol volgen. Verder kan je niet veel doen.

---

1) TVLO < 10% => handmethode (hand is 1%)2) TVLO > 10% => leeftijdsspecifieke regel van 9

!!
Handmethode: onderschat kleine wonden
Regel van 9: onderschat grote wonden

---

Er zijn twee scenario's:

1. Tonisch-clonische aanval / Bewustzijnsverlies (dus primair of secundair gegeneraliseerde aanval) / Status Epilepticus
- Altijd 112 bellen

2. Eerste keer een Partiëel Insult
- Huisarts bellen

Een partiëel insult is relatief licht, dus daarbij is de huisarts genoeg. In alle andere gevallen moet je dus 112 bellen.

---

Onthoud:
arm en hoofd 1x
Romp 4x
Been 2x

---

Te hoge glucose in het bloed.

Glucosewaarden:
1. > 7,0 mmol/L nuchter (niet na maaltijd)
2. > 11,0 mmol/L niet nuchter (na maaltijd)

---

- Aceton ademgeur (nagellak geur; door ketoacidose)- Kussmaul ademhaling (snel & diep; meer uitademing CO2 ter compensatie op ketoacidose)
- Veel dorst & veel plassen

- Slaperig, moe & coma
- Misselijkheid & braken
- Weke pols

Merk op dat hyperglykemie ontstaat door Diabetes Mellitus (DM). Hierbij werkt insuline niet op bepaalde GLUT transporters, dus worden er ketonen gebruikt ipv glucose voor bepaalde typen weefsel. Dit is wat tot de meeste klachten leidt bij hyperglykemie.

---

1) in functionele gebieden (gezicht, genitalia, handen, gewrichten, voeten)2) TVLO > 10%
3) 3de graads > 5%

Er zijn meer criteria, maar deze lijken de belangrijkste.

---

DR: -Let op giftige gassen!
-Vlammen doven
-Verwijder sieraden en kleding
-Start koelen met lauwwater (10-20 min) bij abc stabiel

SABCD:
-Let op inademen rook
-Ademhalingsproblemen?
-Hypovolemische shock?

E:
-Beoordeel brandwond
-Behandel wond/laat behandelen

Let op! Houd blaren intact en bij twijfel naar de SEH

---

DR: -Verwijder sieraden en kleding
-Start koelen met lauwwater (10-20 min) bij abc stabiel

SABCD:
-mogelijk shock
-monitoren

E:
-Beoordeel brandwond
-Behandel wond/laat behandelen

Let op! Houd blaren intact en bij twijfel naar de SEH

---

DR:Let op eigen veiligheid!-Verwijder kleding (liefst niet zelf)
-Spoel 45-60 min
SABCD:check (tijdens spoelen)
E:altijd naar het ziekenhuis!

Let op! Bij poeder niet spoelen met water, maar weg borstelen (ook natrium, kalium, lituel niet spoelen)

---

1) blaarondersteunend=> blaren intact houden => gaasje en zwachtel (zonder creme) -> Blaar moet je afdekken
2) blaarvervangend=> wond bescherming => niet-klevend gaasje en creme => controle bij dokter voor kans op infectie

---

-Ademhalingsstilstand
-Brandwonden
-Compartimentsyndroom
-Hartritmestoornissen

-Spierkrampen

EB) Elektriciteitsletsel in ABC HighSchool

---

1. DRS. ABC normaal volgen

2. Disability: Insuline toedienen door SO zelf + evt huisarts bellen

3. Exposure: Breng SO naar huisarts als er geen insuline is of SO onbekend is met DM

---

1. DRS. ABCDE normaal volgen2. 112 bellen, want verminderd bewustzijn
---

Als hulpverlener mag je nooit zelf insuline toedienen bij SO, dus je kan eigenlijk niets doen behalve het normale protocol.

---

Te lage glucose in het bloed.

Glucosewaarden:
1. < 3,5 mmol/L random meting (elk moment)

----

Dus belangrijke glucosewaarden zijn:

1. Hyperglycemie nuchter > 7,0 mmol/L
2. Hyperglycemie niet-nuchter > 11,0 mmol/L
3. Hypoglycemie elk moment < 3,5 mmol/L

---

D:Onderbreek de stroomkring voor so.Ga zelf op iets niet geleidends staan
RSABCD: indien nodig reanimeren en defibrillatie
E:Zoek in- en uittredeplaats, brandwonden, fracturen en spierpeesletsel.

Altijd 112 bellen!

---

- Hongerig (door glucose tekort) - Snelle, krachtige pols (tegengesteld aan hyperglycemie, daar juist WEKE pols. Dit komt omdat je lichaam meer suiker door lichaam wil pompen)
- Zwak en trillerig gevoel
- Bleke, klamme en/of bezwete huid
- Ongecoördineerd, verward en onrustig gedrag
- Bewustzijnsdaling

---

1) Bel altijd 1122) Blijf zelf op afstand voor gevaar op overspringing

Merk op dat de spanning van hoogspanningskabels zodanig hoog is dat de elektriciteit kan overspringen via lucht zonder direct contact. Daarom moet je uit de buurt blijven.

---

Oppervlakkige bevriezing met:-Pijn
-Verdoving
-Witte kleur

Na opwarming geen weefselschade!

---

1. DRS. ABC normaal volgen

2. Disability: Laat SO snelle suiker (dextro-energy, suikerklontjes, honing) en daarna langzame suiker innemen (boterham). Hierdoor stop je tegelijkertijd op korte en op lange termijn de hypoglycemie klachten.

-> SO niet bekend met hypoglycemie (medicatie)? Verwijs dan door naar huisarts.

---

Ernstige bevriezing met restschade.
Eerstegraads: erytheem, oedeem, geen blaren
Tweedegraads: erytheem, oedeem, blaren
Derdegraads: bloedblaren, blauw/grijskleurige huid
Vierdegraads:oedeem, vlekkerige huid en niet-wegdrukbare cyanose

---

DRSABCDE:
-Zorg voor opwarmen
-Warm huid op met extremiteiten(zonder wrijven)
-Sieraden verwijderen

---

1. DRS. ABC normaal volgen

2. Disability: Dien Glucagen Hypokit toe indien je weet hoe dit gebruikt. Kan ook honing/stroop aan binnenkant wang smeren + buitenkant wang masseren. Doe dit niet als SO op zijn rug ligt, om verstikking te voorkomen. Daarna rest van protocol volgen.

---

DRSABCDE:
-altijd professionele hulp inschakelen!____
-Zorg voor opwarmen SO
- lauwwarm badje 5-10 min (let op temp!)
-dek af met gaas
-blaren niet doorprikken

---

Vijf kenmerken van warmtecollaps:

1. Bewustzijnsdaling (bewustzijnsdaling is noodzakelijk voor warmtecollaps of hitteberoerte)
2. Rode huid (door vasodilatatie, zo onderscheid je dit met syncope waarbij je een witte huid hebt)
3. Transpiratie
4. Gevoel van slapte
5. Licht gevoel in hoofd

---

1. GEEN bewustzijnsdaling (Bij wel bewustzijnsdaling kan je denken aan hittecollaps of hitteberoerte)

2. Lichaamstemperatuur < 40 graden (belangrijk, want hierboven heb je hitteberoerte)

3. Algemene vermoeidheidsklachten in de zon, zoals dorst; duizeligheid; misselijkheid met braken; dyspneu, hoofdpijn; etc. (Dit heb je ook wanneer je gaat sporten in de zon bijvoorbeeld)

---

Vijf symptomen van hitteberoerte:

- SO kan NIET meer zweten (huid kan nat zijn van voorheen, maar kan niet meer actief zweten)
- Lichaamstemperatuur > 40 graden
- Erge bewustzijnsdaling; later coma
- Verlamming / convulsies (stuiptrekkingen)
- Zeer hoge pols 200/min (lichaam probeert warmte kwijt te raken)

---

Standaard hypothermie:
- Rillen
- Foetushouding
- Bleke, blauwe huid (door vasoconstrictie; lichaam verliest dan minder warmte)

Ernstige hypothermie:
- Verward & Agressief gedrag of juist Sloom & Suf gedrag
- Bewustzijnsverlies
- Ventrikelfibrilleren / hartstilstand

---

Vanaf 'Danger'
- Inspanning staken

Vanaf 'Disability/Exposure'
- Passief koelen (dus niet actief ijsbad nemen ofzo, gewoon koele ruimte opzoeken)

- Koele ruimte
- Benen omhoog (circulatie terug vanuit periferie naar centrale organen)
- Oral Rehydration Solution (ORS; werkt beter dan water bcs zouten & suikers toegevoegd)

---

Vanaf 'Danger'
- Inspanning staken

Vanaf 'Disability/Exposure'
- Bel 112
- Koele ruimte
- Benen omhoog (circulatie terug vanuit periferie naar centrale organen)
- Oral Rehydration Solution (ORS; werkt beter dan water bcs elektrolytes toegevoegd)

---

Vanaf 'Danger'
- Inspanning staken

Vanaf 'Disability/Exposure'
- Passief koelen (dus niet actief ijsbad nemen ofzo, gewoon koele ruimte opzoeken)

- Koele ruimte
- Benen omhoog (circulatie terug vanuit periferie naar centrale organen)
- Oral Rehydration Solution (ORS; werkt beter dan water bcs zouten & suikers toegevoegd)

--------
Bij warmte-uitputting reageer je hetzelfde als bij dreigende warmtecollaps

---

Vanaf 'Danger'
- Inspanning staken

Vanaf 'Disability/Exposure'
- Bel 112- Actief koelen

- Koele ruimte

ORS en benen omhoog hoeft niet, actief koelen is het belangrijkst omdat de lichaamstemperatuur nu gevaarlijk hoog is en zsm moet dalen.

---

1. DRS. ABC normaal volgen

2. Disability/Exposure:
- Natte kleding weghalen (water heeft een hogere warmtegeleidingscoëfficiënt dan lucht, dus verlies je sneller warmte dan bij droge kleding)
- Isolatie lichaam dmv reddingsdeken (om verdere afkoeling te voorkomen)

3. Let op! Bij lichte hypothermie is de behandeling anders dan bij matige/ernstige hypothermie.
- Bij lichte hypothermie mag je actief opwarmen (bijv. warme douche / warme dranken) + evt huisarts bellen.
- Bij matige/ernstige hypothermie mag je NOOIT actief opwarmen, want dan krijgt SO nog meer schade! Bel wel 112, leg SO plat neer en laat SO niet bewegen.

---

1) Spoel vuil af
2) Verwijder in lengterichting met een steriel pincet
3) Was lichaamsdeel met water en zeep

Lukt het niet of beschadig je weefsel? Dan huisarts inschakelen

---

-DRSABCDE-Zsm naar de tandarts (binnen een uur kan een tand nog teruggeplaatst worden)

Tand volledig eruit ?=> spoelen met melk => duw in holte van de tand met gaas of zakdoekje

Afgebroken of bovenstaande niet mogelijk? => tandbewaren (niet in gewoon water, want dan zwellen de tandcellen omdat die geen celwand hebben)

---

-DRSABCDE-Neus snuiten, dichtdrukken neus (net onderneusbrug) en in schrijvershouding (voorover)

Wanneer hulp inschakelen?
-Langer dan 5 min
-Neus gebroken (blauw, vreemde stand, krakend)
-regelmatige bloedneus

---

1) niet doorprikken2) afdekken. Let op! Ruimte, plooivrij en niet schuifbaar!

---

-roodheid-zwelling
-warmte
-pijn
-functieverlies

Geen ademhalingsproblemen iidgv, want dan heb je een wel gecompliceerde insectenbeet

---

-heftige reactie na steek; anafylactische reactie (uitgebreid gebied rood,warm, gezwollen, jeukend en pijn)
-steken in de mond, keel of hals na een steek -> Wanneer de steek de ademhaling verstoord.

---

DR:Vragen naar allergieSABCD:let op shock
E:
-verwijder eventuele angel
-smeer anti-insecten middel of koel de plek

---

-112 bellen (bij steken in de mond, keel of hals)-EpiPen toedienen; bij anafylactische reactie + rugligging met benen omhoog
-Koel de zwelling met iets kouds

---

Warme, vochtige plekken:-knieholtes
-liezen
-oksels
-achter oren
-nek

---

-Erythema migrans ( 3 dagen tot maanden na beet)-Griepachtige verschijnselen

---

-DRSABCDE-Pak de teek bij de kop beet met een pincet en trek eruit
-Ontsmet de wond met jodium of alcohol -> Om bacteriën van teek dood te maken

-Binnen 24 uur uitleg over Lyme
-Tussen 24-72 uur verwijzing naar de huisarts

Let op! Het lichaam van de teek mag niet dichtgeknepen worden! -> Dan pers je gif eruit in de wond.

---

Bij iedere beet van mens of dier geldt dat bij beschadiging of bloedende wond je naar de arts moet. -> Gevaar op bijv. tetanus.

-DRSABCDE
-Spoel 1-2 minuten, dek steriel af en stuur naar de dokter -> In principe dek je elke wond steriel af voordat je diegene naar de dokter brengt.

---

-DRSABCDE-verwijder tentakels met pincet
-dompel in water, koel met icepacks (bij afwezigheid strandpost)
-vermijd contact met de wond
-verwijs naar strandpost

---

-DRSABCDE-Bij giftige slang => 112
-Was wond af
-Zwachtel met drukverband af van het hart

Niet doen!: ijs gebruiken, wond uitzuigen, lichaamsdeel afknevelen

---

1) Lichaamsdeel afknevelen2) IJs gebruiken
3) Eraan zuigen

---

-DRSABCDE-veel knipperen
-richting de neus wrijven over ooglid
-spoelen met water
-wattenstaafje of zakdoek (mits op ooglid)

---

-DR-Spoelen voor 15 min en hoofd richting aangedane zijde -> Zodat 'vervuild' water niet naar gezonde zijde stroomt
-doorloop protocol en daarna SEH
-neem verpakking mee

---

-DRSABCDE

-Halfliggend of liggend SO=> vermijd druk oog
-Niet zelf verwijderen!
-Dek af met een oogdop of hand van het so

---

- DRSABCDE normaal - Koelen belangrijk (niet drukken op oog)

Naar SEH bij:
- mogelijk fractuur (visusverlies, dubbelzien, pupilafwijkingen)
- oogwit bloedingen

---

RustImmobilisatie
Compressie
Elevatie

R)ICE: koel 10-20 min met coldpack

Merk op dat je RICE alleen doet bij Kneuzingen, Verrekkingen of Verstuikingen ('zacht' letsel). NIET RICE doen bij fracturen ('hard' letsel).

---

Gecompliceerd: open fractuur (bot steekt naar buiten door huid)Ongecompliceerd: gesloten fractuur (bot steekt NIET naar buiten door huid)

---

1) Open en gesloten2) Pathologisch (gebroken door onderliggend lijden, bijv. door osteoporose)
3) Stress (extreme belasting)

---

-hevige pijn-drukpijn
-asdrukpijn (lengteas naar elkaar toe)
-afwijkende stand met bloeduitstorting

---

-hypovolemische shock -> Bij veel bloedverlies-infectie -> Bij open fractuur
-vetembolieën -> Vet van weefsel komt in bloed
-beschadiging weefsel door scherpe randen breuk

EB) Door fractuur krijg je HIV B

---

-DRSABC
-DE:

1. Stabiliseer (immobilisatie)

2,1. Fractuur benen & bekken => 112, want hier heel veel bloedverlies (a. Femoralis)
2,2. Fractuur rest => zelf SEH

3. Open fractuur afdekken en mogelijk koelen

Merk op dat je bij een fractuur GEEN compressie moet geven, want dan maak je het erger. Bij fracturen doe je dus GEEN RICE.

---

-Extremiteit bleek en koud (shock)-Tintelingen, dof gevoel of gevoelsverlies (wervelletsel)
-Breuk van onderbeen!

---

Verstuiking:-gewrichtskapsel overrekt
-mogelijk vocht en bloed in ligament

---

Ontwrichting:-vooral schouders, vingers en tenen
-"uit de kom"

---

1) pijn2) zwelling
3) ongevalsmechanisme belangrijk (inversie enkel bekendst)

---

Drukpijn:1) distaal posterieur tibia of uiteinde mediale malleolus
2) distaal posterieus fibula of uiteinde laterale malleolus
3) op basis 5e os metatarsale
4) op de os naviculare
5) Onvermogen belasting van de enkel (max. 4 stappen)

---

1) Gewricht abnormale stand2) Niet te bewegen
3) "uit de kom"
4) Bult schuin voor (bij schouder)

---

-DRSABCD-E: Rice-methode

Bij twijfel? Behandel als fractuur en naar SEH

---

-DRSABCD-E: breng naar SEH, niet aanraken en ondersteun (mitella of brede das)

---

-Aangedane spier rekken-Antagonerende spier duwen

---

RICE-methode

---

- RICE methode- SEH

---

-Bijbehorende spier werkt niet meer-"knapje" of kuiltje bij de pees

---

1) functiebeperking2) enorme zwelling

---

- RICE methode ('zacht' letsel) - SEH

---

-Wonddekverband-Alleen bij ernstige bloeding wonddruk

---

-Veneus: bloed komt er gelijkmatiguit -> Als een waterval-Arterieel: bloed komt er pulserenduit -> Als een waterpistool (hoge druk, dus wordt er pulsatiel uit gelanceerd)

---

-Goed schoonmaken (Water en zeep)-Niet afdekken tenzij er kleding overheen gaat (dan metallinegaas of iets niet plakkends) -> Schaafwond heelt het beste in open lucht, maar als het gaat plakken tegen bijv. kleding dan kan je het beschadigen bij lostrekken.

---

-Stelpen -> Bij Voorrangshandelingen-Wonddrukverband -> Bij Circulation

---

Wonden die:

1) Gehecht / geplakt moeten worden2) Diep zijn (bodem niet zichtbaar)
3) Vuil zijn
4) Over Gewrichten
5) Veel Bloedverlies hebben

---

Voorkomen infectie, voorkomen bloedverlies en mechanische bescherming

---

1) zorg voor definiteve wondverzorging2) ontsmet de wond en omgeving (betadine) -> Als wond wel nog door arts gezien moet worden, dan dit niet doen!
3) steriel afdekken

---

1) Laat loshangende huid/nagels zitten2) Steriel afdekken

Niet met water spoelen, want dan verander je de inhoud van de wond terwijl dit belangrijke info geeft voor de behandelend arts.

---

1) Gaasje op de wond en trek de rest van de verpakking eraf

2) Metalline op schaafwond

3) Witte watten op de wond (niet buiten het gaasje)

4) Hydrofiel zwachtel over het gaasje

---

Bij arteriele of ernstig veneuze bloedingen

---

1) aanleggen snelverband

2) aanleggen drukverband

---

Licht veneuze bloedingen -> Om infectie te voorkomen

---

1) verwijder sieraden2) watten ruim en egaal aanleggen
3) ideaalzwachtel 2/3 overlappend en met 2cm watten aan beide kanten overblijvend

4) rol naar hart toe
5) let op koude, tintelingen, blauwe vingers/tenen -> dan zit verband te strak

---

Distories, kneuzingen en spierscheuren (zacht letsel)

---

Rust, steun en elevatie (Rice-methode)

---

Rust bij verwondingen, breuken en kneuzingen distaal van de elleboog____
Proximaal van de elleboog behandel je met de Grote Das, want een das draag je ook boven bij je borstkast en niet onder bij je hand.

---

Rust en steun bij letsel elleboog, bovenarm, schouder en sleutelbeen